A Programmer's Chronicles 15, juli 2007

Beeld uit 'Guardian Dog' van Apichatpong Weerasethakul



door Gertjan Zuilhof

"Ik ben nog nooit in Taipei geweest" gaf hij als reden toen hij ja zei op mijn voorstel. Je kunt vermoeden waarom Taipei een mythische klank heeft voor een Aziatische filmmaker, maar hij zei het er niet bij. Misschien wilde de veelbereisde, veelgevraagde en veelbesproken filmmaker gewoon een bestemming van zijn lijstje strepen, maar waarschijnlijker is het dat hij de stad waar de moderne Aziatische cinema deels is uitgevonden nu eens met eigen ogen wilde zien.

Hij kwam vervolgens twee keer naar Taipei. Eerst om eens rond te kijken in dat befaamde museum voor klassieke Chinese kunst. Te dwalen in het ontruimde paviljoen voor speciale tentoonstellingen waar de befaamde steen van Rosetta uit een vorige presentatie van het British Museum nog in de kelder stond. De granieten bladzijde die de Egyptische schrijfcultuur ontsloot.
Het idee was om in dit eerbiedwaardige museum, waarin eeuwen nauwelijks tellen, een tentoonstelling te maken op het snijvlak van de voorhoede in de beeldende kunst en het experiment in de cinema. Filmmakers die uit de platte ruimte van het doek treden en beeldende kunstenaars die het filmische in bewegende beelden onderzoeken. Filminstallaties werden ze voor de gelegenheid genoemd omdat video-installaties alweer te veel een genre op zich zijn geworden.

Apichatpong Weerasethakul, want hij is hier de nomadische kunstenaar, hoefde er niet lang over na te denken. Hij nam de meest onmogelijke ruimte voor zijn rekening. De presentatie van filminstallaties heeft zich in musea voor moderne kunst ontwikkeld tot een standaard. De zogenaamde zwarte doos is aan de buitenkant meestal nog museumwit en een gordijn houdt het licht buiten dat nog steeds op schilderijen sterkte staat.



Weerasethkul liet de roodbruine klassieke museumzaal met rondom vitrines voor beelden en gebruiksvoorwerpen ogenschijnlijk intact. Hij koos ook de grootste zaal die hij kon krijgen en vertrok vervolgens op een reis die maar een enkele keer langs zijn thuishaven Bangkok voerde. Toen hij met zijn schetsen terug kwam was de zaal van een historische ruimte tot een distopische science fiction locatie geworden. Het lege museum had inmiddels een lange reis door de tijd ondernomen. Alleen spaarzaam brandde er nog wat rood veiligheidslicht. Een paar honden waken over het erfgoed dat al geen erfgoed meer bevat. De honden met hun kenmerkende silhouetten duiken als flauw oplichtende verschijnselen op in het ook al flauwe rode licht. Ze verschijnen en verdwijnen met tussenpozen in vitrines die al zo lang geen vitrines meer zijn.

Enkele opnamen van de contouren van een hond. Animatie in een fundamentele vorm. Meer is er kennelijk niet nodig om een ruimte die is bedoeld voor archeologische potten om te vormen in een theater voor een filmische ervaring. Een ongrijpbaar elektronisch geluid versterkt de ontheemding in de tijd. De automatisch openende en sluitende deuren aan weerszijden van de zaal verwijzen in hun autistische eenvoud naar het museum als Starship Enterprise; volgepakt met zinloze kennis onderweg naar een vergeten melkwegstelsel.

Maar de titel werd The Palace naar het National Palace Museum waar deze anomalische tentoonstelling werd gerealiseerd. Naast Apichatpong Weerasethakul namen daar ook Yael Bartana, Edgar Honetschlaeger, Deborah Stratman, Ella Raidel & Hongjohn Lin, Merilyn Fairskye en Tsai Ming-liang aan deel.

Regisseur Tsai, zoals zelfs mensen die al jarenlang nauw met hem samenwerken eerbiedig blijven zeggen, kende Taipei natuurlijk wel. Als geen ander kun je zeggen al schrijven de Taiwanese kranten, ook na al die jaren, er altijd bij dat Tsai in Maleisië is geboren. Ook het National Palace Museum en haar welhaast keizerlijk status kent hij goed en wellicht juist daarom kwam hij met een wat provocerende presentatie. Zijn Erotic Space bestond uit een kleine serie kamertjes die hij in zijn toebedeelde zaal liet bouwen. Buiten de kamertjes, peeskamertjes zouden we hier zeggen, moest het aardedonker zijn, maar dat ging de veiligheidsdienst van het museum iets te ver.

Tsai's model was de gay sauna, maar op de tv schermen in de hokjes vertoonde hij geen porno maar home movies en travellogues. Voor het eerst overigens trad Tsai hier als zelffilmer van dagboekachtigmateriaal naar buiten. De context van de sekskamertjes, inclusief afneembare matrassen en rollen toiletpapier, maakte zogenaamd onschuldige beelden van bijvoorbeeld koorknaapjes in Wenen tot geestige perversiteiten. De kamertjes kregen een echte deur die je achter je in het slot kon trekken. Kennelijk wilde Tsai het mogelijk maken dat de kunstkamertjes niet alleen naar de sekspraktijk verwezen, maar ze ook echt in praktijk zouden worden gebracht.

Het was spannend, intrigerend en inspirerend om te zien hoe twee van de meest toonaangevende Aziatische filmmakers van het moment hun ideeën een ruimtelijke vorm gaven. Ook het zichtbare plezier waarmee ze hun ingevingen concreet gestalte gaven werkte aanstekelijk. Op mij en op de andere filmmakers/kunstenaars die tot diep in de nacht de weerbarstigheid van een voor een andere soort kunst ingericht museum bevochten. Ja, ook opmerkelijk. Het bleven regisseurs. Met opmerkelijk gemak stuurden ze de opbouwers en technici aan. Als op een filmset ja.



Naschrift redactie:
De tentoonstelling 'Discovering the Other', samengesteld door Gertjan Zuilhof, is nog tot 31 augustus 2007 te zien in het National Palace Museum in Taipei (Taiwan).