Serge Bromberg, collectioneur en gepassioneerd advocaat van de zwijgende cinema, staat morgenavond garant voor een uniek spektakel: 3D uit de hele oude doos. Daarnaast levert Bromberg nóg een bijzondere bijdrage aan het programma: hij was verantwoordelijk voor de even kleurrijke als kostbare restauratie van de Mélièsklassieker Le voyage dans la lune uit 1902.
Serge Bromberg is privéverzamelaar en Méliès-kenner, en daarnaast ook nog eens documentairemaker, dvduitgever en directeur van het Franse animatiefestival van Annecy. Onder zijn label Lobster Films bracht hij een paar jaar geleden een prachtige box uit met al het tot dan toe bekende materiaal van Georges Méliès (1861-1938), illusionist en filmpionier. Dat bestaat uit bijna tweehonderd films die, dankzij het feit dat ze in privébezit waren, aan de vernietigingsdrift van hun maker ontsnapten. Een gedesillusioneerde Méliès zette op een kwade dag zijn volledige collectie negatieven in brand. Zo belandden de negatieven van zijn 520 films op de brandstapel. In zijn show
Retour de flamme demonstreert Bromberg steevast hoe verschrikkelijk brandbaar nitraat is, het filmmateriaal uit vervlogen tijden. "De show heeft op het eind een bijzondere Méliès-verrassing, maar er komt ook veel ander moois voorbij. De meeste mensen denken dat de eerste 3D-experimenten van de jaren dertig dateren, maar wij vonden al voorbeelden uit 1900. De arriverende trein van de Lumières (officieel de eerste film uit de geschiedenis –red) vertonen wij in stereographische 3D. Het is dus een fout om te denken dat 3D een moderne hype is: het verschijnsel komt en gaat zoals de golven in de oceaan. Retour de Flammes is een unieke reis door de wereld van 3D en ik begeleid de films op de piano en vertel er verhalen bij."
Terug naar Méliès. Martin Scorsese’s driedimensionale hommage
Hugo moet bij het grote publiek de belangstelling voor deze “eerste magiër van de cinema” aanwakkeren. In Frankrijk vierde men net Méliès' honderdvijftigste geboortejaar. Brombergs gerestaureerde versie van diens bekendste werk, Le voyage dans la lune, uit 1902, ging bij die gelegenheid in première. Het was de spreekwoordelijke kers op de verjaardagstaart. "De impact is nu moeilijk voor te stellen, maar ga er maar vanuit dat sommige mensen toen dachten dat ze naar de echte maan keken. Ik durf te beweren dat de film destijds overtuigender was dan alle special effects van nu bij elkaar. Le voyage was de allereerste blockbuster. Ook in andere opzichten was Méliès een pionier. Hij was de eerste die special effects gebruikte, hij was bijna de eerste die verhalen vertelde, de eerste die ambitieuze producties maakte en de eerste die een echte filmstudio bouwde. Dat zijn dus heel wat 'eerste keren'! A Trip to the Moon was direct een internationaal succes. De maan is natuurlijk een universeel gegeven, maar het echte geheim van zijn succes is dat shot van de raket in het oog van de maan. Dat ene beeld vertelt het hele verhaal. Hele volkstammen kennen dat plaatje, maar hebben geen flauw benul van waar het vandaan komt. Het beeld heeft eeuwigheidswaarde."
Na een restauratie die vele jaren in beslag nam kan de Rotterdamse festivalganger dit 'epos' van veertien minuten voor het eerst zien… in kleur! En het gaat niet om een moderne inkleuring, maar om een authentieke print die sinds 1912 verloren werd gewaand. Iedere twee jaar worden er een of twee verloren Méliès-producties herontdekt, maar een frame voor frame met de hand ingekleurde print geldt zo’n beetje als de heilige graal. In 1993 kwam de kleurenversie in het bezit van de filmotheek van Spanje en vervolgens via ruil in handen van Bromberg. Die vindt de gang van zaken helemaal in de geest van Méliès, die voor hij films ging maken een toegewijd beoefenaar van het illusionisme was: "Het is pure magie: de film verdween in 1912 en dook in 1993 in Spanje weer op. Dat is nog eens een formidabele goochelact." Hetzelfde kan worden gezegd over de restauratie – met € 400.000 voor veertien minuten film de duurste uit de filmgeschiedenis. Bromberg maakte er een documentaire over,
Le voyage extraordinaire, waarin te zien is hoe de film als een samengeklonterde klomp binnenkomt. "Het materiaal was in zo’n verschrikkelijke slechte conditie, dat we geen enkele hoop koesterden er iets van te kunnen redden. De aanschaf was een daad van waanzin, maar dat zijn vaak de daden waar je achteraf nooit spijt van krijgt." Dankzij voortschrijdende techniek en de steun van fondsen werd "de onwaarschijnlijkste en meest ambitieuze restauratie uit de cinema" een feit. "Niet iedereen snapt waarom het zo belangrijk is om films voor het nageslacht te bewaren. Maar ze zijn een cruciaal onderdeel van onze identiteit en ons leven. Honderd jaar na dato is het gevoel van verwondering dat de vertoning van Le voyage dans la lune oproept, nog steeds intact. Het voelt als een totaal nieuwe film. We krijgen reacties als 'ik heb nog nooit zoiets gezien.' Dát is het wonder van de cinema."
Retour de flamme – Serge Bromberg
za 28 jan 19:00 Pathé 4
Le voyage extraordinaire + Le voyage dans la lune – Serge Bromberg & Eric Lange / Georges Méliès
zo 29 jan 13:15 Pathé 3, za 4 feb 16:30 Pathé 4