De Braziliaanse producent/regisseur Helvécio Marins Jr. is een trouwe gast in Rotterdam. Tien jaar geleden debuteerde hij met een vijf minuten durende film over twee mannen die na een etentje in een restaurant bij het vuilnis worden gezet. Een handvol shorts later maakt hij nu zijn debuut met een speelfilm, waar hij samen met Clarissa Campolina zeven jaar aan werkte. Girimunho speelt in het afgelegen dorp São Romão, waar men de tijd anders beleeft dan in de grote stad.
Het is de tweede maal dat ik deze interviewkandidaat ontmoet. Bij een eerdere afspraak met de legendarische ‘Coffin Joe’ stapte er iemand op me af die er weliswaar Braziliaans uitzag, maar veel jonger en minder onalledaags dan verwacht. “Waar is uw cape, waar zijn uw lange nagels en satanistische sieraden?”, vroeg ik Marins. Ik kreeg een blik of hij water zag branden. Al snel bleek dat het hier Helvécio Marins betrof en niet José Mojica Marins, zoals Coffin Joe bij de burgerlijke stand (en onze persbalie) staat geregistreerd. Hoewel Helvécio Marins zich aan de andere kant van het artistieke spectrum bevindt, hebben de beide ‘Marinsen’ gemeen dat ze met geringe budgetten werken. Een andere overeenkomst is de duur van de productieperiode; José Mojica Marins werkt al twee decennia aan de horrorfilm The Plague, die hij volgend jaar hoopt te voltooien. “Ook wij hebben er de tijd voor genomen,” vertelt Helvécio over de totstandkoming van Girimunho. “Van het idee tot de eerste vertoning heeft het hele project zeven jaar in beslag genomen. Ik had geen haast, want ik maak graag korte films en daar ben ik gewoon mee doorgegaan. Na drie jaar kwam Clarissa erbij, maar toen duurde het nog eens twee jaar voordat we aan de opnamen konden beginnen. Het is moeilijk om fondsen te werven voor een auteursfilm als deze. Vreemd eigenlijk, want de kosten zijn een peulenschil vergeleken met de enorme bedragen die voor een doorsnee-blockbuster worden uitgetrokken. In Brazilië zwellen de geldstromen in rap tempo aan, maar de fijne kunsten komen er vooralsnog bekaaid af. Toch was die nood bij dit project ook een deugd. Zo kon alles rustig rijpen, als goede wijn. Het lage werktempo paste ook bij dit onderwerp. We hebben gekozen voor een observerende stijl, vaak met een kader binnen het beeldkader: een statische camera registreert een tafereel achter een venster of een open deur.”
De realistische stijl wordt versterkt doordat de personages naturel overkomen. Marins: “De bewoners van São Romão spelen zichzelf, wat iets anders is dan dat ze zichzelf zíjn. Ik moest ze behoedzaam benaderen om ze op hun gemak te stellen en ervan te overtuigen dicht bij zichzelf te blijven. Ik moest dus eerst een band met ze opbouwen. Wekenlang logeerde ik bij hen in huis om hun gedrag te observeren en de lijn van mijn scenario uit te stippelen. Het resultaat oogt als documentaire maar het is wel degelijk een speelfilm. Het is hun verhaal, maar volledig vanuit mijn invalshoek.”
Marins koos zijn locatie langs de rivier die ook in zijn bejubelde short
Nascente (2006) al een rol speelde – de São Francisco. “Ver van de grote stad, waar het leven een heel ander ritme heeft,” aldus Marins. “Een van de hoofdpersonen vertelt in alle oprechtheid dat ze in São Paulo is geweest, dat duizend kilometer verderop ligt. ‘Alleen in mijn dromen,’ voegt ze daaraan toe, om aan te geven dat ze de stad niet fysiek heeft bezocht. Maar in haar beleving is ze er dus wel geweest. Dat gevoel wilde ik in Girimunho vastleggen. Oudere Brazilianen beschikken vaak over een magisch wereldbeeld, dat niet wordt ingekleurd door moderne massamedia. Hun herinneringen zijn authentiek en passen in een orale verteltraditie. Dat bewonder ik, maar ik heb de valkuil van de nostalgie of de confrontatie ontweken. Jong en oud leven harmonieus samen in São Romão. Dat wordt benadrukt door lange ensemble-scènes met ritmische muziek, zang en dans.”
Girimunho schetst een beeld van de gehele dorpsgemeenschap, met als middelpunt twee hoogbejaarde vrouwen die zich aan het eind van de levenscyclus bevinden. Marins: “Het begint met de dood van de man van de eerste vrouw en het eindigt met het vervagen van de grenzen tussen leven en dood. Ondertussen blijft de rivier doorstromen.”
Girimunho – Helvécio Marins
vr 3 13:30 Schouwburg Grote Zaal; za 4 10:15 Pathé 3
Door: Paul van de Graaf