Madhuja Mukherjee wist als kind al dat ze kunstenaar wilde
worden. Ze verdiepte zich in literatuur en kunst en studeerde
filmgeschiedenis aan de universiteit. Daar doceert ze inmiddels als
professor. Na de nodige wetenschappelijke publicaties en video-
installaties presenteert de intellectueel-creatieve duizendpoot in
Rotterdam haar speelfilmdebuut Carnival. Ook nam ze speciaal
voor het IFFR haar installatie Crumbled Papers, Fragments ofCinema mee uit Calcutta.
In Carnival keert een jongen terug naar zijn ouderlijk huis. Zijn moeder is
gestorven en met zijn vader heeft hij een complexe relatie. Hij arriveert
tijdens het hindoe-herfstfestival Durga Puja. Het kleurrijke straatspektakel
roept bij de protagonist veel jeugdherinneringen op. Madhuja Mukherjee
gebruikte verschillende, opmerkelijke film- en montagetechnieken om
het verhaal te vertellen: zonder dialoog, met gebruik van intertitels,
still animatie en documentairetechnieken. “Ik wilde niet denken in
beperkingen, maar in uitdagingen. Zonder dialogen vertel je een verhaal
immers anders. Daarbij presenteert Carnival geen klassiek narratief
verhaal, maar is de film open voor interpretatie.” Fragmenten van de
gesprekken tussen vader en zoon worden gepresenteerd op ouderwetse
tussentitels: het tijdperk van de zwijgende film boeit Mukherjee
mateloos. “De cinema kende toen een enorme potentie. Sinds de talkies
is cinema steeds commerciëler geworden. Narratiever ook. Terwijl juist
de stilte je toestaat om visueel verder te associëren. Als kunstenaar is
het mijn verantwoordelijkheid om de grenzen op te zoeken. Bovendien
dwingen de tussentitels het publiek tot lezen en zo wordt het onderdeel
van de film.”
De overstap van video-installaties naar speelfilm was groot. “Film
ervaar ik als het meest ingewikkeld. Als ik schilder of bezig ben met
een installatie, voel ik intuïtief aan of iets werkt. Maar ach, ik houd er
kennelijk van om ingewikkelde zaken aan te pakken. Als kind gaf ik al
antwoord op de moeilijkste vragen.” De grote gemene deler in al haar
werk is het vormexperiment. “Als je schildert of een gedicht schrijft, wordt
er ook van je verwacht dat je met vorm speelt, dingen uitprobeert. Je
moet je eigen stijl vinden. In mainstreamfilms wordt je niet geacht te
experimenteren, daar dient simpelweg een verhaal te worden verteld.
Maar als ik dat zou willen, zou ik wel een boek schrijven. Natuurlijk ben
ik ook dol op popcorncinema. Wie niet? Tegelijkertijd bezoek ik ook
exposities, lees ik intellectueel uitdagende boeken. Waarom zou je geen
uur kunnen spenderen aan een visueel en narratief uitdagende film?
Iedere vorm heeft z’n bestaansrecht.”
Mukherjee presenteert op het festival ook haar video-installatie Crumbled
Papers, Fragments of Cinema, opgenomen in het expositie-onderdeel
van Signals: Regained. Ze bracht kleine glasplaten mee met daarop
archiefmateriaal van nooit uitgebrachte Indiase films uit jaren dertig tot
en met zestig. “De acteurs uit die films zijn in de vergetelheid geraakt. Ik
probeer ze met dit video-essay terug te brengen in het publieke domein.
Daar is in mijn ogen de installatievorm het meest geschikt voor. Door in
een installatie te wandelen, ga je ergens onderdeel van uitmaken.” Op
het moment van het interview was de Indiase nog volop bezig met de
inrichting van Crumbled Papers. “De ruimte bepaalt altijd de uiteindelijke
vorm van mijn video-essays. Iedere locatie heeft zijn eigen dimensie. Het
object gaat daarmee een relatie aan.”
Carnival
wo 1 17:15 Cinerama 7, do 2 17:15 LantarenVenster 2
Crumbled Papers, Fragments of Cinema
do 25-1 t/m vr 27-1 en di 31-1 t/m vr 3-2, 11:00-18:00 uur, Nieuwe
Oogst, Maashavenzuidzijde 20.
Door: Maricke Nieuwdorp