“Cinema heeft ongekende mogelijkheden ons de wereld te laten zien,” stelde festivaldirecteur Rutger Wolfson gisteravond in zijn openingsspeech. Hij verwees daarbij naar de verschillende festivalonderdelen die elk weer andere, vaak onbekende stukken van de wereld onder de aandacht brengen. Ook de openingsfilm, 38 témoins, poogt iets bloot te leggen dat niet direct zichtbaar is, stellen regisseur Lucas Belvaux en actrices Sophie Quinton en Nicole Garcia: de menselijke onmacht om in te grijpen bij dramatische gebeurtenissen.
Wolfson noemde in zijn speech bijvoorbeeld Power Cut Middle East, een programmaonderdeel met nauwelijks bekende beelden van wat voorafging aan de Arabische Lente, en Hidden Histories, waarin Chinese documentairemakers als Ai Weiwei (die zelf soms moeten onderduiken) de verborgen armoede, corruptie en het machtsmisbruik binnen de Chinese maatschappij blootleggen. Het Signals-onderdeel For Real richt zich op het omgekeerde proces: “Film is inmiddels zo diep ingebed in ons onderbewuste, dat we de realiteit kunnen ervaren alsof we een film kijken.”
Dat spel tussen realiteit en filmische representatie staat ook centraal in openingsfilm 38 témoins, die de menselijke psyche op geraffineerde wijze ontleedt. Wolfson roemde regisseur Lucas Belvaux om zijn “uitzonderlijke talent om de complexiteit van het leven vast te leggen in fantastische cinema”.
De film is gebaseerd op een waargebeurde moord in New York, in 1964. Achtendertig mensen waren er getuige van hoe de twintigjarige Kitty Genovese op brute wijze werd vermoord, maar deden niets. Belvaux verplaatste het verhaal naar het hedendaagse Frankrijk – de havenstad Le Havre, om precies te zijn. “Het verhaal had zich misschien ook wel in Rotterdam kunnen afspelen,” zei de filmmaker toen de Daily Tiger hem kort voor de première sprak. “Het moest een havenstad zijn: een poort naar de wereld, waar het kwaad geruisloos binnen kan komen en weer kan verdwijnen. En net als Rotterdam is Le Havre in de Tweede Wereldoorlog gebombardeerd. In de jaren vijftig is de stad heropgebouwd onder leiding van architect Auguste Perret, in een zeer karakteristieke stijl die van grote invloed op de film was.”
38 témoins gaat over de reactie van 38 getuigen op een brute moord die onder hun neus plaatsvindt. Aanvankelijk zeggen ze allemaal niets te hebben gezien of gehoord. Maar dan komt de waarheid langzaam aan het licht: ze zagen het wel, maar grepen niet in. Hoofdrolspeelster Nicole Garcia, die een journaliste speelt die achter de ware toedracht probeert te komen, kan het zich moeilijk voorstellen. “Ik zou uit het raam hebben geschreeuwd, denk ik, en de politie gebeld. Maar ik zou wel binnen zijn gebleven – ingrijpen is geen zaak voor vrouwen!”
Haar collega Sophie Quinton, in de film de echtgenote van de enige getuige die uiteindelijk wél naar de politie stapt, lacht: “Ik zou mijn vader bellen, denk ik!” Belvaux nuanceert hun uitspraken. “Ik denk ook dat ik in zou grijpen. Maar dat dachten de 38 getuigen in de film ook van zichzelf – tot het echt gebeurde.”