Regisseur Simon Pummell raakte
gefascineerd door de waanzin van Paul
Schreber, die in de late negentiende
eeuw een dagboek publiceerde over
zijn tijd in een gesticht. Pummells film
Shock Head Soul vermengt drama met
documentaire talking heads en geanimeerde
waanbeelden. "Het
is een documentaire over iets dat
nooit heeft bestaan: het universum
volgens Schreber, dat alleen in zijn
hoofd bestond."
De naadloze vermenging van verschillende genres
was voor Pummell essentieel. "Het dagboek geeft
een verschuivend, instabiel universum weer. Schrebers
realiteit verandert continu, er is geen vaste
waarheid, hoewel Schreber gelooft dat hij door God
geïnstrueerd wordt. De drie elementen van de film –
animatie, drama en documentaire – moesten elkaar
constant ter discussie stellen, zodat ook in de film
steeds de vraag blijft wat waarheid is."
Om die onzekerheid te bereiken werden de hedendaagse
experts die in de film commentaar geven
op Schrebers zaak – gerenommeerde psychiaters,
psychologen en mediatheoretici – in negentiendeeeuwse
kostuums gehesen. "De relatie tussen de
hedendaagse psychiaters en die uit Schrebers tijd
moest vervagen, ik wilde geen hiërarchie waarin
het heden belangrijker was. In de negentiende
eeuw ging men veel formeler met elkaar om en dat
fundamenteel andere gedrag moet zichtbaar zijn
om Schrebers verhaal goed te kunnen begrijpen. Die
experts vonden het fantastisch! Sommigen vroegen
zelfs of ze de kleren mochten houden. Door een goed
gesneden pak aan te doen verandert ook je houding.
Het was echt fascinerend hoe ze door het dragen van
die kostuums iets formelers kregen."
Als we Pummell kort voor het festival spreken, is hij
nog druk bezig met de opbouw van zijn For Realinstallatie,
The Sputnik Effect, die nauw samenhangt
met Shock Head Soul. Het gedeelde element tussen de
twee is de 'writing down machine' die een centrale
plek inneemt in Schrebers visioenen.
Het apparaat dat Schreber ziet en waarop hij zijn
boodschappen van God ontvangt, is een afgeleide
van technologische apparaten als de typemachine,
de telegraaf en röntgenapparatuur. De bolvormige
typemachine werd gebaseerd op de schrijfmachine die
Rasmus Malling-Hansen in 1865 ontwierp. "Dat is een
prachtig, elegant ontworpen apparaat met de vorm van
een halve bol. Maar Malling-Hansen was geen zakenman
en zijn uitvinding raakte in de vergetelheid."
In de film is de bol een manifestatie van de waanideeën
van Schreber; de installatie trekt hem uit
die context en plaatst hem in de jaren ‘50, rond
de lancering van de Russische satelliet in 1957.
“Research voor het project wees al snel uit dat
mensen met zware psychoses vaak aangetrokken
worden door cutting-edge technologie. Toen de
Spoetnik werd gelanceerd, waren er ineens overal
ter wereld mensen die zeiden dat de satelliet ze
bespioneerde." In de installatie zweven de schrijfbollen
door de ruimte – dankzij ouderwetse rood/
groene 3D-brilletjes. "Die 3D verwijst naar al die
apocalyptische science fictionfilms van de jaren ‘50,
die een populaire uiting zijn van diezelfde paranoia."
Shock Head Soul
ma 30 19:15 Pathé 5, di 31 19:15
Pathé 3, wo 1 19:00 LantarenVenster 1, vr 3 22:30
Cinerama 5
The Sputnik Effect
dagelijks doorlopend tussen
11:00-18:00, TENT