In For Real worden de grenzen van de cinema opgerekt; hier openbaart zich een nog vrijwel onontgonnen gebied dat zich tussen film en de realiteit bevindt - daar waar het inbeeldingsvermogen van het publiek de grootste rol speelt.
Al in 2001 stelde mediadeskundige Lev Manovich in zijn Language of New Media dat de regels die cinema bepalen, vastliggen in een set specifieke culturele conventies; de positie en beweging van de camera, en de verhouding van het beeld, alles ligt vast. Manovich wijst erop dat deze conventies zich niet beperken tot de cinema. Ook de beeldtaal van andere media, zoals televisie en internet, is op deze culturele conventies gebaseerd. Met de komst van smartphones en mobiel internet is bewegend beeld diep doorgedrongen in ons dagelijks leven - we worden er constant aan blootgesteld. Hiermee is de filmische blik een tweede natuur geworden. Spontaan interpreteren we de wereld om ons heen steeds vaker volgens cinematografische conventies. Met andere woorden, de werkelijkheid is steeds meer film geworden.
Niet alleen is bewegend beeld tegenwoordig constant binnen handbereik, ook de interactie tussen de virtuele en fysieke ruimte is een stuk intenser geworden. Daarmee is de vermenging tussen film en werkelijkheid een feit – het begin van een nieuw tijdperk voor de cinema; een tijdperk waarin cinema zich deels in de realiteit en deels in ons hoofd afspeelt. En daarmee verandert ook de rol van het publiek. Het zit niet langer passief in de bioscoop, maar participeert als acteur of zelfs als regisseur. En zo vervaagt niet alleen de grens tussen film en werkelijkheid, ook de grenzen tussen professionele filmmaker en liefhebber, tussen filmstudio en expositieruimte, en tussen script en spontane improvisatie worden zo opgerekt.
In het programma For Real is dit het centrale thema. De meest tot de verbeelding sprekende cinematografische conventies, zoals kadrering, script, set design en geluid, worden over de werkelijkheid heen gelegd en maken van het festivalterrein één grote, potentiële filmset. Samen met enkele subtiele ingrepen in de realiteit en een aantal nieuwe technologieën maakt dit van elk For Real-project een bijzonder filmische ervaring.
Screen with a View
Het rechthoekige bioscoopdoek komt in verschillende For Real-projecten terug, maar steeds net iets anders. Germaine Kruip gebruikt voor Eye Trap het uitzicht vanuit de Cruise Terminal op de Nieuwe Maas als bioscoopdoek. Het Metropole Orkest zal een speciaal door het Muziek Instituut Multi Media gecomponeerde soundtrack ten gehore brengen, waardoor de realiteit even helemaal anders lijkt. Wouter Huis kadreert de publieke ruimte door een groot Disclaimerbord te plaatsen in de verhoudingen van een bioscoopscherm. Iedereen die dit bord leest, ervaart de werkelijkheid meteen als filmset, waarin hij zelf de hoofdrol speelt.
Scripting Reality
Het script, de basis van de meeste fictiefilms, wordt in For Real juist gebruikt om de werkelijkheid te orkestreren. De resultaten zijn navenant: de Finse kunstenares Pilvi Takala bijvoorbeeld doet niets liever dan het verstoren van het alledaagse met acties die bepaald niet stroken met de maatschappelijke conventies. In Among Others bezoekt zij bijvoorbeeld Disneyland verkleed als Sneeuwwitje. Natuurlijk wordt ze uit Disneyland verwijderd, omdat ze teveel lijkt op de echte Sneeuwwitje; Disney is bang voor de nieuwe en onbekende realiteit die zij met zich meebrengt. In 100 Meters Behind the Future van het Amerikaanse kunstenaarsduo eteam wordt de realiteit op een zeer subtiele wijze gescript. Toevallige voorbijgangers en alledaagse handelingen worden gefilmd en tien seconden later weer naar het scherm gebracht. Hier wordt gewerkt met twee schermen: een autoraam en tablet – de realiteit loopt 100 meter voor op de gefilmde werkelijkheid.
The Set Is Around You
Production design bepaalt de stijl en sfeer van een film. Een tot de verbeelding sprekend onderdeel hiervan is de filmset. Alle filmsets in For Real vragen om interactie met het publiek. Of het nu gaat om een decor van Michel Gondry’s Home Movie Factory of Meet Your Stranger, de sets zijn afhankelijk van actieve participatie van het publiek. In Home Movie Factory wordt het publiek uitgedaagd een eigen korte film te maken in de kant-en-klare filmsets – in slechts drie uur, meer is niet nodig. Het Schouwburgplein en deels virtuele ruimte vormen de set van het Nederlandse project Meet Your Stranger. In deze spannende, ‘mobiele film’ speel je zelf mee, met de smartphone als souffleur.
Wil je meer weten over de link tussen de beleefde realiteit en design? Ga dan naar Designed Realities, waarin professor Timo de Rijk spreekt met production designer Carol Spier. Zij is vooral bekend om haar inventieve set design voor de films van regisseur David Cronenberg, zoals Videodrome, Eastern Promises en eXistenZ.
Sound Escapes
Geluid is van wezenlijk belang voor de film - een soundtrack kan onze filmervaring compleet veranderen. In het project Soundtrackcity Rotterdam wordt onze ervaring van de werkelijkheid door geluid getransformeerd in een filmische ervaring. Voor dit project zijn speciale soundtracks gecomponeerd. Het meer dan filmische decor is de Kop van Zuid, dat hiermee een ware gedaantewisseling zal ondergaan. Ook in bijvoorbeeld Our Broken Voice, een subtlemob, speelt geluid een essentiële rol. Dit speelt zich letterlijk in je hoofd af; via een mp3 speler krijg je aanwijzingen ingefluisterd, die, als je ze opvolgt, de wereld om je heen veranderen in een spannende film.
Reality Check
Tijdens het festival is er een speciale ruimte, één waar bijzondere films en events zomaar opduiken: Reality Check. Hier gebeurt veel - gesprekken met For Real-kunstenaars, speciale filmvertoningen, een exclusieve boekpresentatie. Hier kom je alles te weten over de verschillende For Real-projecten, en van hier beginnen Meet Your Stranger en Our Broken Voice. Ook de bijzondere installatie Reframing the Artist van Sascha Pohle is hier te zien. En natuurlijk kun je hier ook even rustig zitten en nagenieten van alle opgedane ervaringen. Een bezoek is een constante filmische prikkeling van al je zintuigen. Bij binnenkomst word je meteen verrast door de nieuw gekadreerde werkelijkheid, ontworpen door Glamcult Studio. Combineer dit met de vervreemdende soundscapes van de Rotterdamse sound designers Daniel Sillem en Enio Ramalho en de ervaring is compleet - het perfecte startpunt van de For Real-ervaring.
Kijk op de website of lees de dagkrant voor het dagelijkse programma. Reality Check vind je op het Schouwburgplein 54.
For Real is een programma van Rutger Wolfson, Edwin Carels en Inge de Leeuw. Soundtrackcity Rotterdam is samengesteld door Michiel Huijsman en Renate Zentschnig namens de Stichting Soundtrackcity en Peter van Hoof (IFFR). Met speciale dank aan Corto Blommaert.