Robbert-Jan Vos’ korte film Dag buurvrouw werd geselecteerd als voorfilm van het Mexicaanse Parque vía in het Filmmuseum, maar niet voor het reguliere korte filmprogramma van het International Film Festival Rotterdam. Einde verhaal? Nee hoor, want uiteindelijk vond deze short toch nog de weg naar het Rotterdamse witte doek. Na de maandzege in november sleepte Dag buurvrouw de NPS New Arrivals Award 2009/2010 in de wacht.
Hoe was het om te winnen?
'De prijsuitreiking was zo voorbij, maar de erkenning is natuurlijk mooi en het winnen van een prijs heeft zijn voordelen. Ik was diezelfde avond op een feestje voor mensen uit de industrie. Als je dan tegen een buitenlandse producent kan zeggen dat je de NPS New Arrivals competitie hebt gewonnen, is dat toch wel handig. Met hem heb ik nog steeds contact, want we willen gaan samenwerken in de toekomst.'
Je hebt gewonnen met Dag buurvrouw, een korte film over hoe het leven buiten doorgaat terwijl een oude vrouw dood in haar huis ligt. Waarom wilde je deze film maken?
'Eenzaam sterven en niet gevonden worden… Volgens mij is dat een grote angst van heel veel mensen. Het is in ieder geval een hele grote angst van mezelf. Het fascineert mij hoe het zover kan komen. Op plekken waar heel veel mensen dicht op elkaar wonen, zoals de stad, leeft men meer op zichzelf, er is weinig sociale controle. Eenzaamheid is daar een direct gevolg van, vooral voor bejaarden in een stad als Amsterdam. De film is gedraaid aan een gracht achter de Nieuwmarkt, vlakbij coffeeshop Styx. Volgens de mythologie is dat de naam van de rivier die je oversteekt als je dood bent. Ook bizar: vlakbij onze draailocatie heeft iemand écht heel lang dood in zijn huis gelegen. Dat wist ik pas na afloop van het draaien.'
Zou je iets meer over de stijl van de film kunnen vertellen?
'De camera is gericht op het raam, op wat zich buiten op straat afspeelt. Door dissolves te gebruiken komen de beelden in een soort stroom tot de toeschouwer, en wordt het verstrijken van de tijd voelbaar gemaakt. Er staat rottend eten op tafel, de plant gaat dood en de ramen worden vies, maar de bewoner van het huis zien we niet. Eigenlijk wilde ik een film als een kijkdoos maken. De twist van de film komt aan het eind, als de camera afstand neemt en we de poes en de benen van de vrouw zien. Er waren mensen die na het zien van de film dachten dat het standpunt van de camera de blik van de vrouw zelf was. Mijn uitgangspunt was juist dat de vrouw al dood is vanaf het begin van de film. Toch vind ik het niet erg dat mensen mijn film anders begrijpen dan zoals ik het bedoeld heb. Zodra je je film aan het publiek toont geef je dat deel uit handen.'
De stijl van je eerdere korte films loopt erg uiteen.
'Ja, dat is waar. Ik hou ervan om conceptuele films te maken, te experimenteren. In mijn films is de narratieve ontwikkeling ondergeschikt aan de stijl. Attached to Omar’s Life for 7 Minutes bijvoorbeeld is gedraaid met een speciale camera die aan het lichaam gemonteerd wordt, maar vooral de soundscape is heel bijzonder. Cry & Laugh was een experiment met een acteur (Marcel Musters, red.) die recht in de camera moest kijken. Hij is een depressieve man die zichzelf aan het lachen probeert te krijgen. Ik heb hem weinig houvast gegeven dus hij moest improviseren. Mijn films worden bijna altijd anders dan wat ik voor ogen heb. Ik vertrek vanuit een idee dat in een paar zinnen is samen te vatten. Dat gebrek aan houvast kan moeilijk zijn voor acteurs om mee om te gaan, zeker als ze gewend zijn om met een script te werken.'
Vind je het niet moeilijk om geen volledige controle over het eindresultaat te hebben?
'Natuurlijk heb ik een ‘perfect’ beeld voor ogen dat ik probeer te visualiseren. Maar tijdens het maken van een film moet je accepteren dat het anders wordt dan je in gedachten hebt. Ik heb graag alles onder controle als ik een film maak, maar kan het ook laten ontstaan. Alleen dan krijg je de ‘cadeautjes’.'
Met wat voor ‘experiment’ ben je op dit moment bezig?
'Op dit moment werk ik aan mijn eerste speelfilm, Splinter. Dat wordt een samenvoegsel van de stijlen en thema’s van al mijn korte films. Zo gaat deze film ook over een depressieve man. Hij woont in een caravan in het Westelijk Havengebied in Amsterdam en heeft met niemand contact. Als hij in de spiegel kijkt, wordt hij daar niet bepaald vrolijk van. Hij heeft veel fouten gemaakt en besluit dat het tijd is om zijn leven te beteren, dus geeft hij zichzelf een paar dagen de tijd om een beter mens te worden. Deze situatie wordt een soort snelkookpan en uiteindelijk gaat het helemaal mis. De film moet de gedachtenstroom van deze man visualiseren. Ik wil heel veel verschillende stijlen combineren en zelfs met animaties gaan werken.'
Hoe ervaar je de overgang van korte naar lange film?
'Het wordt een film van 75 minuten en omdat mijn films nooit langer zijn dan 7 minuten voelt het als een marathon. Ik ben inmiddels al jaren bezig met de ontwikkeling en heb drie dikke dummies vol met ideeën. Een gewoon script wordt het niet. Ik wil de film ter plekke laten ontstaan, het moet een organisch proces zijn. Om dat dan vervolgens in een scenario om te zetten bleek heel lastig. Ik heb op een gegeven moment hulp van een scenarioschrijver ingeroepen, maar toen werd het toch anders dan ik wilde en ben ik daar maar weer mee opgehouden. Het schrijven ervaar ik als een soort trechter waar al die verschillende ideeën doorheen moeten. Het is me nog steeds niet gelukt om het allemaal volgens de standaard manier te doen, maar denk dat ik inmiddels een vorm gevonden heb om mijn visie op papier te zetten.'
Is al bekend wie je hoofdpersonage gaat vertolken?
'Ik ben druk aan het casten. Het is moeilijk om de perfecte acteur te vinden. Laatst zei iemand tegen me, ‘bestaat jouw perfecte man wel?’ Ik moet toegeven dat hij waarschijnlijk niet bestaat, dus ik stel mijn beeld bij. Maar ik ben in gesprek met een aantal acteurs, zoals Ramsay Nasr. Ik merk dat veel acteurs het lastig vinden om niet met een kant-en-klaar script te werken en ik begrijp dat wel. Aan de andere kant is het een rol waarin je als acteur kan laten zien wat je in huis hebt en kan improviseren.'
Haal je de inspiratie voor je films uit je eigen leven?
'Vlak nadat ik afgestudeerd was liep ik over van ideeën en wilde het helemaal gaan maken in de wereld, maar kwam erachter dat het niet zo makkelijk ging. Ik ben toen in een zware depressie beland. Inmiddels ben ik er weer helemaal bovenop, maar ik wil in Splinter laten zien hoe het is om depressief te zijn. Ik ben al jaren bezig met deze film en ik moet eerlijk zeggen, als ik nog 2 jaar zou moeten wachten tot het maken ervan zou ik het niet doen want dan heb ik die periode echt achter me gelaten. Dat is het probleem met speelfilm. Als je geluk hebt maak je 1 keer in de zoveel jaar een film maar er is een beperkte houdbaarheid van ideeën. Nu wil ik deze film nog heel graag maken!'
Voor een overzicht van het werk van Robbert-Jan Vos kunt u een kijkje nemen op zijn website. Hieronder kunt u een selectie shorts van Robbert-Jan bekijken.
Dag buurvrouw (winnaar van NPS New Arrivals 2009/2010), Attached to Omar's Life for 7 Minutes (maandwinnaar oktober van editie 2008/2009), Cry & Laugh en I Prey: